صندوق های ارزی مسیر تازه تأمین مالی برای تجهیز منابع و رشد تولید
به گزارش نیازگاه، صندوق های ارزی با هدف هدایت منابع به طرح های مولد، می توانند هم به ثبات بازار کمک کنند و هم سرمایه های ارزی را به موتور جدیدی برای رشد اقتصاد تبدیل کنند.
به گزارش نیازگاه به نقل از مهر، در حالی که اقتصاد ایران بالاتر از هر زمان دیگری به ابزارهای نوین برای تجهیز منابع و هدایت آن به سوی تولید نیاز دارد، راه اندازی صندوق های ارزی را باید یکی از سیاستهای مهم و آینده نگرانه بانک مرکزی دانست. این صندوق ها، بااینکه در شروع با پرسش ها و ابهاماتی همراه شده اند، اما در ذات خود می توانند پلی میان منابع ارزی راکد و نیازهای واقعی بخش تولید، صادرات و گسترش زیرساخت های اقتصادی باشند. اهمیت این سیاست از آنجا بیشتر می شود که کشور در سالیان اخیر با دو چالش همزمان رو به رو بوده است؛ از یک سو بخشی از منابع ارزی مردم و فعالین اقتصادی به سبب نبود ابزار مطمئن، خارج از چرخه رسمی اقتصاد باقیمانده و از طرف دیگر، پروژه های ارزآور و مولد برای تامین مالی با محدودیت جدی مواجه بوده اند.
صندوق های ارزی دقیقاً در نقطه اتصال این دو نیاز شکل می گیرند. یعنی سازوکاری که بتواند منابع سرگردان را با حفظ جذابیت برای سرمایه گذار، به سوی طرح هایی ببرد که هم بازده اقتصادی دارند و هم به افزایش توان تولیدی و صادراتی کشور کمک می کنند. از این منظر، این سیاست فقط یک ابزار مالی نیست، بلکه بخشی از یک رویکرد کلان برای تعمیق بازار مالی، کاهش فشار بر بازار آزاد ارز و تقویت سرمایه گذاری مولد است.
منابع ارزی از رکود تا تولید
یکی از انتقادهای همیشگی به ساختار اقتصادی ایران، کمبود ابزارهای رسمی برای جذب سرمایه های خرد و کلان ارزی بوده است. در نبود چنین ابزارهایی، بخشی از ارزهای در اختیار خانوارها و بنگاه ها یا بصورت غیرمولد نگهداری می شود یا وارد بازارهای سفته بازانه می شود؛ بازاری که نه کمکی به تولید می کند و نه برای اقتصاد ملی ارزش افزوده پایدار به همراه دارد. در چنین وضعیتی، ایجاد صندوق های ارزی می تواند یک تغییر ریل مهم باشد.
بزرگترین نهاد مالی کشور با پشتیبانی از این مدل، در حقیقت تلاش می کند یک بستر امن، شفاف و هدفمند برای سرمایه گذاری ارزی بوجود آورد. تفاوت اصلی این سازوکار با شیوه های سنتی جمع آوری منابع در آن است که وجوه جذب شده مقرر است به پروژه هایی متصل شوند که برگشت پذیری ارزی دارند؛ مانند صنایع صادرات محور، پروژه های پتروشیمی، معدنی، انرژی، حمل و نقل بین المللی و برخی زیرساخت های پیشران. این ویژگی، هم ریسک سرمایه گذاری را منطقی تر می کند و هم به سرمایه گذار اطمینان می دهد که منبع بازپرداخت، از محل خلق ارزش واقعی در اقتصاد تامین خواهد شد.
نکته مهم دیگر، اثر این سیاست بر مدیریت بازار ارز است. هرچه ابزارهای رسمی و قابل اتکا برای نگهداری و سرمایه گذاری ارز بیشتر شود، انگیزه برای ورود منابع به بازارهای غیررسمی کاسته می شود. این یعنی بانک مرکزی بجای برخورد صرف با معلول، درحال درمان بخشی از علت است؛ علتی که به نبود انتخابهای جذاب، قانونی و مولد برای دارندگان ارز بازمی گردد. از این منظر، صندوق های ارزی را می توان مکمل سیاستهای ثبات ساز بانک مرکزی در عرصه مدیریت نقدینگی و آرام سازی بازار ارز دانست.
شفافیت، نظارت و پاسخ به نگرانی ها
با این حال، مهم ترین پرسشی که در رابطه با صندوق های ارزی مطرح می شود اینست که آیا این منابع واقعاً به سوی پروژه های مولد می روند یا امکان دارد در عمل به ابزاری برای تامین مالی دولت یا مجموعه های خاص تبدیل شوند؟ این پرسش، قابل تامل و طبیعی است، اما پاسخ آنرا باید در سازوکار طراحی، نظارت و شفافیت این صندوق ها جست وجو کرد. اگر بانک مرکزی، نهاد ناظر بازار سرمایه و ارکان اجرائی صندوق ها بر معیارهای دقیق انتخاب پروژه، گزارش دهی منظم و حسابرسی مستمر تأکید کنند، زمینه برای هرگونه انحراف به حداقل می رسد.
در واقع، مزیت اصلی این ابزار در همین قابلیت نظارت پذیری آنست. بر خلاف برخی روشهای غیرشفاف تامین مالی، صندوق ارزی می تواند با امیدنامه مشخص، سبد پروژه معلوم، ارکان حرفه ای، گزارش عملکرد دوره ای و افشای اطلاعات به سرمایه گذاران فعالیت کند. این شفافیت نه فقط به سود مردم و سرمایه گذاران است، بلکه به سود خود سیاست گذار نیز هست؛ برای اینکه اعتماد عمومی زمانی تقویت می شود که مسیر ورود و مصرف منابع روشن باشد.
در یک مدل مطلوب، پروژه هایی باید امکان استفاده از منابع صندوق را داشته باشند که چند خاصیت مشخص داشته باشند: درآمد ارزی یا صرفه جویی ارزی قابل اندازه گیری، زمان بندی روشن، توجیه اقتصادی، اهلیت مجری و امکان نظارت بر پیشرفت. همین معیارها می تواند ضمانت کند که منابع بجای مصرف کوتاه مدت و غیرمولد، در خدمت توسعه ظرفیتهای پایدار اقتصاد قرار گیرد.
امیرحسین نادری، کارشناس سیاستگذاری پولی و عضو هیئت علمی پژوهشکده اقتصاد مالی، در گفت و گو با ما در رابطه با اهمیت این ابزار اظهار داشت: «صندوق های ارزی اگر بر پایه پروژه های واقعی و دارای بازده ارزی طراحی شوند، یکی از کم هزینه ترین مسیرها برای تجهیز منابع در اقتصاد ایران خواهند بود. این صندوق ها می توانند سرمایه های پراکنده را از حالت راکد خارج کنند و به سوی قسمتهایی ببرند که هم سودآورند و هم به منافع ملی کمک می کنند.»
وی اظهار داشت: «بانک مرکزی در این سیاست، تنها بدنبال جمع آوری ارز نیست، بلکه بدنبال ایجاد انضباط در گردش منابع ارزی است. تفاوت این رویکرد با روشهای سنتی در آن است که سرمایه گذار از ابتدا می داند منابعش در چه چارچوبی به کار گرفته می شود و چه سازوکاری برای نظارت و برگشت سرمایه وجود دارد.»
وی اضافه کرد: «اگر ارزیابی پروژه ها سخت گیرانه باشد و گزارش دهی منظم صورت گیرد، بخش مهمی از نگرانی ها در رابطه با انحراف منابع رفع می شود. به باور من، موفقیت این سیاست بالاتر از هر چیز به کیفیت اجرا، شفافیت اطلاعات و پایبندی به اصول حرفه ای مدیریت صندوق وابسته است.»
این اظهارات نشان میدهد که اصل سیاست، از نگاه کارشناسی، قابل دفاع است و نگرانی های موجود بیشتر به شیوه اجرا مربوط می شود، نه به ماهیت ابزار. از همین رو، پشتیبانی از این سیاست باید همزمان با مطالبه گری برای اجرای دقیق، شفاف و پاسخگو همراه باشد.
فرصتی برای اعتمادسازی و رشد پایدار
مزیت دیگر صندوق های ارزی آن است که می توانند افق جدیدی برای مشارکت مردم و بخش خصوصی در تامین مالی توسعه بگشایند. در اقتصادی که تامین مالی بانکی با محدودیت های مختلف روبه روست و بازار سرمایه نیز نیازمند ابزارهای متنوع تر است، این صندوق ها می توانند حلقه مکملی برای جذب سرمایه باشند. حتی از منظر روانی و اجتماعی نیز این سیاست اهمیت دارد؛ برای اینکه به مردم این پیام را می دهد که سیاست گذار بجای تصمیمات کوتاه مدت، درحال طراحی ابزارهای ماندگار و مبتنی بر منطق اقتصادی می باشد.
اگر اجرای صندوق های ارزی با انتخاب پروژه های موفق شروع شود، موفقیت آن فقط تامین مالی چند طرح نخواهد بود، بلکه سرمایه اجتماعی جدیدی برای سیاست گذار بوجود می آورد. مردم زمانی به ابزارهای نوین اعتماد می کنند که نمونه های موفق را ببینند؛ طرح هایی که به بهره برداری برسند، ارزآوری داشته باشند، سود معقول نصیب سرمایه گذار کنند و گزارش عملکردشان شفاف منتشر شود. در چنین شرایطی، صندوق های ارزی می توانند کم کم به یکی از ارکان مهم تامین مالی تولید در کشور تبدیل شوند.
بانک مرکزی در این بین نقشی تعیین کننده دارد. این نهاد با پشتیبانی از طراحی درست، نظارت بر سلامت عملیات و ایجاد هماهنگی میان بخش پولی و مالی، می تواند ضمانت کند که صندوق های ارزی بجای انحراف، در راه اصلی خود حرکت کنند. تجربه خیلی از کشورها نیز نشان میدهد هرگاه ابزارهای مالی جدید با نظارت قوی، مقررات روشن و انتخاب دقیق پروژه همراه بوده اند، توانسته اند منابع جدیدی برای رشد اقتصادی فراهم آورند.
در نهایت، باید صندوق های ارزی را نه با بدبینی پیشینی، بلکه با نگاه کارشناسانه و نتیجه محور ارزیابی کرد. این ابزار، در صورت اجرای دقیق، می تواند هم به جذب منابع ارزی کمک نماید، هم فشار بر بازارهای غیرمولد را کم کند و هم سرمایه را به سوی تولید و صادرات سوق دهد. چنین سیاستی برای اقتصادی که نیازمند رشد، ثبات و سرمایه گذاری هدفمند است، یک فرصت مهم به شمار می رود؛ فرصتی که با تدبیر بانک مرکزی می تواند به الگویی موفق در تامین مالی مولد تبدیل گردد.
به اجمال، در نبود چنین ابزارهایی، قسمتی از ارزهای در اختیار خانوارها و بنگاه ها یا به صورت غیرمولد نگهداری می شود یا وارد بازارهای سفته بازانه می شود؛ بازاری که نه کمکی به تولید می کند و نه برای اقتصاد ملی ارزش افزوده پایدار به همراه دارد. تفاوت این رویکرد با روشهای سنتی در آن است که سرمایه گذار از ابتدا می داند منابعش در چه چارچوبی به کار گرفته می شود و چه سازوکاری برای نظارت و برگشت سرمایه وجود دارد. بانک مرکزی در این میان نقشی تعیین کننده دارد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب